Kiszonka kukurydziana wygląda prosto: ściętą masę ugniatasz w silosie, przykrywasz folią i czekasz. Ale wewnątrz silosu przez pierwsze tygodnie toczy się biologiczny wyścig, którego wynik decyduje o wartości energetycznej każdego kilograma suchej masy przez następny rok żywieniowy. Fermentacja mlekowa to ten mechanizm, który chcesz wygrać. Fermentacja masłowa lub zagrzewanie tlenowe to te, których za wszelką cenę należy uniknąć. Zrozumienie tego wyścigu to podstawa decyzji o zakiszaczu biologicznym.
Bezpośrednio po zamknięciu silosu resztki tlenu są konsumowane przez bakterie tlenowe, drożdże i pleśnie. Ta faza jest biologicznie nieuchronna i trwa od kilku godzin do doby w zależności od jakości ugniecenia i szczelności folii. W tym czasie pH masy nie spada – dopiero wyczerpanie tlenu uruchamia właściwe zakiszanie. Szybkość i skuteczność ugniecenia masy oraz szczelność folii bezpośrednio decydują o tym, jak krótka jest ta niebezpieczna faza.
Gdy tlen się wyczerpie, inicjatywę przejmują fakultatywne beztlenowce – przede wszystkim bakterie kwasu mlekowego (LAB). Metabolizują one cukry zawarte w masie do kwasu mlekowego, obniżając pH kiszonki. Kwas mlekowy jest najsilniejszym kwasem organicznym spośród tych produkowanych w kiszonce i najefektywniej obniża pH – dlatego kiszonka z dominacją fermentacji mlekowej jest kwaśna, stabilna i dobrze zakonserwowana.
Przy dobrze przebiegającej fermentacji mlekowej pH masy spada sprawnie do wartości konserwującej, stosunek kwasu mlekowego do octowego jest wysoki, zawartość kwasu masłowego minimalna, a stężenie amoniaku – wskaźnik degradacji białka – niskie. To są parametry analityczne kiszonki, które warto zlecić laboratorium po sezonie zakiszania.
Kiszonka prawidłowo sfermentowana mlekowa ma jeszcze jedną ważną właściwość: stabilność tlenową po otwarciu silosu. Gdy każdego dnia front kiszonki jest wycinany i wystawiany na kontakt z tlenem, drobnoustroje tlenowe – przede wszystkim drożdże – mogą zacząć metabolizować kwas mlekowy, podnosząc pH i generując ciepło. Zagrzewający się front kiszonki to sygnał, że stabilność tlenowa jest niewystarczająca. Efekt: straty wartości energetycznej i ryzyko produkcji mikotoksyn przez pleśnie zasiedlające zagrzaną masę.
Masa kukurydziana zawiera naturalny mikrobiom, ale jego skład jest zmienny i zależy od warunków pogodowych, stanu uprawy i technologii zbioru. Po mokrych, chłodnych zbiorach z nasilonym zakażeniem Fusarium, populacja LAB może być niewystarczająca lub wyparta przez mikroorganizmy niepożądane. W takiej sytuacji inicjatywę w beztlenowej fazie fermentacji mogą przejąć bakterie kwasu masłowego z rodzaju Clostridium – produkują kwas masłowy i amoniak zamiast kwasu mlekowego, podwyższają temperaturę masy i drastycznie obniżają jej wartość paszową.
Tlen to główny wróg fermentacji beztlenowej. Przy nieszczelnym foliowaniu lub niedostatecznym ugnieceniu masy kieszenie powietrza utrzymują warunki tlenowe w określonych strefach silosu przez wiele dni lub tygodni – umożliwiając wzrost drożdży, pleśni i bakterii tlenowych. Zagrzewanie się masy po zamknięciu silosu lub przy codziennym pobieraniu frontu to objaw, że fermentacja tlenowa jest nadal aktywna. Każdy stopień powyżej temperatury otoczenia oznacza stratę energii z masy i potencjalną produkcję mikotoksyn.
Kukurydza zebrana za wcześnie ma zbyt niską zawartość suchej masy – kiszonka jest wodnista, wycieka z silosu cenny sok z rozpuszczonymi cukrami i składnikami pokarmowymi, a utrzymanie niskiego pH jest trudniejsze. Kukurydza zebrana za późno z bardzo wysoką zawartością suchej masy jest trudna do ugniecenia – pozostają kieszenie powietrzne. Może zawierać też miej cukrów prostych, które stanowią ważna pożywkę dla LAB.
Fusarium infekuje kukurydzę jeszcze na polu – niezależnie od procesu zakiszania. Mikotoksyny produkowane przez Fusarium (DON, fumonizyny, ZEA) są termostabilne i fermentacyjnie odporne, czyli ani zakiszanie, ani granulowanie ich nie eliminuje. Dobra fermentacja mlekowa zmniejsza ryzyko wtórnej produkcji mikotoksyn przez pleśnie magazynowe, ale nie usuwa tych, które były w ziarnie przed zbiorem. To jest powód, dla którego ochrona przed mikotoksynami musi być dwuetapowa: zakiszanie i neutralizacja w dawce pokarmowej.
Krowa mleczna pobiera codziennie dużą ilość kiszonki kukurydzianej jako bazę TMR. Kiszonka z prawidłową fermentacją mlekową ma wyższą wartość energetyczną, lepszą strawność frakcji włóknistej (NDF) i wyższe stężenie cukrów prostych dostępnych dla mikroflory żwacza. Kiszonka z fermentacją masłową, z wysoką zawartością amoniaku lub zagrzewająca się po otwarciu dostarcza krowie mniej energii z tej samej ilości pobieranej paszy.
Różnica w jakości kiszonki między dobrze a źle sfermentowaną partią widoczna jest w wynikach stada: mleczność, kondycja, płodność. Hodowca, który nie kontroluje jakości zakiszania, de facto oddaje decyzję o jakości TMR kaprysom pogody i naturalnej mikroflorze pola.
DioDan® to inokulant biologiczny JHJ zawierający wyselekcjonowane bakterie kwasu mlekowego oraz bakterie produkujące kwas propionowy. Aplikowany na masę podczas zbioru zapewnia dominację LAB od pierwszej godziny zakiszania – niezależnie od naturalnego mikrobiomu masy i warunków sezonu. Szybkie obniżenie pH przez LAB skraca fazę, w której niepożądane mikroorganizmy mogą zdominować fermentację. Kwas propionowy z formuły poprawia stabilność tlenową kiszonki po otwarciu silosu – hamuje drożdże odpowiedzialne za zagrzewanie frontu.
Instrukcja przygotowania: 500 g preparatu na 50 litrów niechlorowanej wody w temperaturze 25–30°C, aplikować podczas zbioru przez system opryskiwania na kombajnie lub przyczepie. Szczegółowe dawkowanie dla różnych rodzajów masy: DioDan®.
Sprawdź produkty JHJ: DioDan®
Wsparcie dla bydła: Krowy mleczne · Bydło mięsne
Dobieramy preparaty indywidualnie do Twojej fermy – bez zobowiązań. Napisz do nas, odpowiadamy szybko.
Napisz do nas
