Kwasy organiczne w żywieniu zwierząt to temat, który pojawia się w rozmowach hodowców coraz częściej – szczególnie odkąd regulacje UE zamknęły drzwi do profilaktycznych antybiotyków. Ale mechanizm ich działania bywa opisywany mgliście: „zakwaszają”, „hamują patogeny”, „poprawiają trawienie”. W tym artykule tłumaczymy precyzyjnie co się dzieje na poziomie komórki bakteryjnej, dlaczego mieszaniny kwasów działają skuteczniej niż pojedyncze i jak dopasować zakwaszacz do konkretnej sytuacji hodowlanej.
Kwasy organiczne to związki chemiczne zawierające grupę karboksylową (-COOH), naturalnie obecne w fermentowanych paszach i produktach metabolizmu bakterii kwasu mlekowego. W hodowli stosuje się je jako dodatki paszowe lub preparaty do wody pitnej w celu kontroli mikrobiologicznej środowiska pokarmowego i przewodu pokarmowego.
Kluczowy mechanizm działania to aktywność niezdysocjowanej formy kwasu. Kwasy organiczne w roztworze wodnym dysocjują na jon H⁺ i anion – ale stopień dysocjacji zależy od pH. W kwaśnym środowisku (niskie pH) większość kwasu pozostaje w formie niezdysocjowanej. Ta forma jest lipofilna – przenika przez lipidową błonę komórkową bakterii. Wewnątrz komórki, gdzie pH jest bliskie neutralnemu, kwas dysocjuje, zakwaszając cytoplazmę bakterii. Bakteria musi wydatkować energię na pompowanie jonów H⁺ na zewnątrz – co przy stałej ekspozycji na kwas jest nie do utrzymania. To mechanizm, który działa selektywnie na bakterie patogenne i jest niemożliwy do ominięcia przez selekcję genetyczną oporności.
Hodowców trzody i drobiu – szczególnie w krytycznych momentach: odsadzenie prosiąt, pierwsze dni po zasiedleniu rzutu, okresowych zmian dawki pokarmowej. U prosiąt po odsadzeniu żołądek produkuje za mało kwasu solnego (niedojrzałość układu trawiennego) – zakwaszacz paszowy lub wodny kompensuje ten deficyt. U drobiu zakwaszanie wody chroni linię pojenia przed biofilmem bakteryjnym przez cały cykl.
Nawracające biegunki przy odsadzeniu prosiąt mimo zmiany profilaktyki, wysoka kolonizacja Salmonellą w stadzie drobiu, gorszy FCR bez uchwytnej zmiany w recepturze, obecność biofilmu w liniach pojeniowych (brązowe plamy wewnątrz rur i nypli). Każdy z tych sygnałów wskazuje, że mikrobiologiczna presja środowiskowa jest wyższa niż biologiczna bariera stada – i zakwaszanie jest odpowiedzią.
Pasza o wysokiej pojemności buforowej (duży udział białka roślinnego) zmniejsza skuteczność naturalnego kwasu żołądkowego – zakwaszacz sypki ją kompensuje. Twarda woda pitna o wysokiej zasadowości neutralizuje część zakwaszacza wodnego zanim zadziała – przy twardej wodzie warto stosować wyższe dawki lub bardziej skoncentrowane preparaty.
Różne kwasy organiczne mają różne optima pH, przy których działają najaktywniej, i różne spektra aktywności wobec patogenów. Kwas mrówkowy jest silnie aktywny wobec Salmonelli i E. coli, ale ma ograniczoną aktywność wobec drożdży. Kwas propionowy hamuje drożdże i pleśnie. Kwas mlekowy stymuluje korzystną mikroflorę jelitową. Mieszanina kilku kwasów zapewnia szerokie spektrum działania przy niższych dawkach każdego składnika – co ogranicza potencjalne negatywne efekty na smakowitość paszy i korozję instalacji.
Poza bezpośrednim działaniem antybakteryjnym kwasy organiczne poprawiają aktywność enzymów trawiennych: niższe pH treści żołądkowej aktywuje pepsynogen do pepsyny – aktywnej formy enzymu rozkładającego białka. Wyższa aktywność pepsyny przy tym samym pobraniu paszy oznacza wyższe przyswajanie aminokwasów bez zmiany receptury. To jest mechanizm poprawy FCR przez zakwaszacze, który jest równie ważny jak ich działanie antybakteryjne.
Baracid® P to wysoce skoncentrowany płynny zakwaszacz zawierający pięć kwasów organicznych. Łączy szerokie spektrum działania antybakteryjnego z wysokim stężeniem składników aktywnych. Stosowany w wodzie hamuje biofilm w liniach pojenia, stosowany w paszy płynnej (szczególnie wartościowy przy żywieniu mokrym) obniża jej pojemność buforową. Kwas mrówkowy w formule wykazuje szczególnie silną aktywność wobec Salmonelli. Szczegóły:Baracid® P.
Salmacid® to zakwaszacz wodny przeznaczony dla drobiu i trzody chlewnej, którego skład i optima pH dobrane są pod kątem Salmonella typhimurium, S. enteritidis i S. choleraesuis. Salmacid® Active to formuła wzmocniona kwasem propionowym – wybierany przy twardej wodzie, wysokiej presji patogenów lub przy potwierdzonym problemie z Salmonellą w stadzie. Więcej o profilaktyce Salmonelli: /problemy-hodowlane/salmonella-higiena-paszy/.
FitoAcid® Advance P to preparat, który łączy działanie zakwaszacza z fitobiotykami (tymol, karwakrol, aldehyd cynamonowy) w jednym preparacie płynnym do wody. Synergia kwasów organicznych i fitobiotyków daje łączne działanie wobec Gram-ujemnych i Gram-dodatnich patogenów – spektrum, którego żaden z tych składników nie osiąga samodzielnie. Szczególnie wartościowy w programach ograniczania antybiotyków. Więcej: Jak ograniczyć antybiotyki u brojlerów.
Zakwaszanie wody stosować przez cały cykl produkcyjny jako profilaktykę ciągłą – nie tylko przy problemach zdrowotnych. Zakwaszacz paszowy wprowadzać szczególnie w karmach dla prosiąt i warchlaków (wysoka pojemność buforowa białka roślinnego) i w mieszankach z dużym udziałem kukurydzy (ryzyko skażenia patogenami). Przy łączeniu zakwaszacza wodnego z probiotykami – warto rozłożyć aplikacje w czasie lub skonsultować harmonogram z doradcą JHJ.
Kwasy organiczne to naturalne związki produkowane przez korzystną mikroflorę jelitową i obecne w sfermentowanych paszach. Stosując zakwaszacze paszowe i wodne, odtwarzasz w przewodzie pokarmowym środowisko chemiczne podobne do tego, które zdrowy mikrobiom tworzy naturalnie. To jest profilaktyka zgodna z biologią trawienia – nie interwencja farmakologiczna.
Sprawdź produkty JHJ: Baracid® P · Salmacid® · FitoAcid® Advance P
Przeczytaj też: Salmonella – higiena paszy · Probiotyki vs. antybiotyki
Dobieramy preparaty indywidualnie do Twojej fermy – bez zobowiązań. Napisz do nas, odpowiadamy szybko.
Napisz do nas
