Otwierasz pryzmę w styczniu i już po zapachu wiesz, że coś poszło nie tak. Krowy mniej jedzą, mleka ubywa, a część paszy trafia na obornik. Większość takich strat powstaje w pierwszych dniach po zbiorze, choć widać je dopiero miesiące później. W tym poradniku pokazujemy, jak zrobić sianokiszonkę z traw krok po kroku i kiedy zakiszacz realnie pomaga.
Sianokiszonka to pasza objętościowa z podsuszonej zielonki – traw lub roślin motylkowatych – zakonserwowana przez fermentację beztlenową w balotach owiniętych folią, pryzmie lub rękawie foliowym. Od kiszonki z traw różni się przede wszystkim wyższą zawartością suchej masy, a od siana – sposobem konserwacji, który zachodzi bez suszenia do pełnej suchości.
Dobrze sporządzona sianokiszonka zwykle lepiej zachowuje wartość pokarmową zielonki niż siano, ponieważ krótszy czas podsuszania na polu ogranicza straty liści i cennych składników. Wymaga za to szczelnego przechowywania i stosunkowo szybkiego skarmiania po otwarciu, bo w kontakcie z tlenem traci stabilność szybciej niż suche siano.
Strawność i zawartość białka w sianokiszonce przekładają się bezpośrednio na pobranie paszy i produkcję mleka. Pasza, która nagrzewa się po otwarciu pryzmy lub balotu, traci wartość odżywczą znacznie szybciej, niż wynikałoby to z samego upływu czasu – rozwijające się drożdże i pleśnie rozkładają cukry i białko, a przy niesprzyjających warunkach mogą pojawić się mikotoksyny. Krowa, która dostaje gorszą paszę, ogranicza jej pobranie, co w krótkim czasie widać w wskaźnikach produkcyjnych stada.
Termin koszenia powinien odpowiadać fazie rozwoju runi – zbyt późny zbiór oznacza więcej włókna i mniejszą strawność, a zbyt wczesny ogranicza plon. Wysokość koszenia ma znaczenie nie tylko agrotechniczne – zbyt niskie koszenie zwiększa ryzyko zanieczyszczenia zielonki glebą, a wraz z nią bakteriami z rodzaju Clostridium, które utrudniają prawidłową fermentację.
Zbyt mokra zielonka fermentuje gwałtownie i sprzyja rozwojowi niepożądanych bakterii masłowych, a zbyt sucha utrudnia dokładne ubicie, zostawiając w masie kieszenie powietrza. Właściwy zakres suchej masy dla sianokiszonki jest węższy niż dla klasycznej kiszonki z traw, dlatego moment zbioru z pola trzeba dopasować do warunków pogodowych, a nie wyłącznie do kalendarza.
Tlen to główny wróg dobrej fermentacji. Przy pryzmie liczy się dokładne ubicie każdej kolejnej warstwy i szybkie, szczelne przykrycie folią. Przy balotach istotne jest odpowiednie owinięcie odpowiednią liczbą warstw folii, bez przerw i uszkodzeń, które otwierają drogę powietrzu do wnętrza bali.
Front pryzmy powinien być wybierany w tempie, które nie pozwala na ponowne nagrzewanie odsłoniętej warstwy. Uszkodzenia folii, nawet niewielkie, warto naprawiać od razu – pojedyncze pęknięcie potrafi zapoczątkować proces pleśnienia, który rozprzestrzenia się w głąb pryzmy.
Po zamknięciu masy bez dostępu tlenu rozpoczyna się fermentacja mlekowa – bakterie kwasu mlekowego przekształcają cukry zawarte w zielonce w kwas mlekowy, obniżając pH i stabilizując paszę. Bakterie kwasu propionowego dodatkowo wspierają stabilność już po otwarciu, ograniczając rozwój drożdży. Więcej o tym procesie piszemy w artykule o fermentacji mlekowej w kiszonce. Gdy do masy dostaje się tlen – przy otwarciu pryzmy lub uszkodzeniu folii – drożdże i pleśnie zaczynają się namnażać, podnosząc temperaturę paszy i obniżając jej wartość.
Zakiszacz bakteryjny warto rozważyć przy trudnych warunkach zbioru, surowcu o niskiej zawartości cukrów rozpuszczalnych, długim czasie skarmiania z jednej pryzmy lub gdy w poprzednim sezonie pasza nagrzewała się po otwarciu. Zakiszacze biologiczne, oparte na bakteriach kwasu mlekowego i propionowego, wspierają szybkie obniżenie pH na starcie fermentacji oraz stabilność tlenową paszy po otwarciu – to inny mechanizm niż działanie zakiszaczy chemicznych, opartych na kwasach organicznych dodawanych bezpośrednio do masy.
DioDan to zakiszacz bakteryjny produkowany przez JHJ Sp. z o.o., łączący bakterie kwasu mlekowego odpowiedzialne za szybkie zakwaszenie z bakteriami kwasu propionowego, które wspierają stabilność tlenową paszy po otwarciu pryzmy lub balotu. Szczegółowe zalecenia dotyczące dawkowania i sposobu aplikacji znajdziesz na karcie produktu.
W mieszankach TMR, gdzie sianokiszonka jest jednym ze składników, dodatkowym wsparciem stabilności może być TMR Stabilizer, ograniczający fermentację tlenową już w gotowej mieszance paszowej.
Do najczęstszych błędów należą zbyt długie więdnięcie zielonki na pokosie, koszenie zbyt nisko i wprowadzenie zanieczyszczeń glebowych do masy, niedostateczne ubicie warstw w pryzmie oraz zbyt wolne wybieranie paszy z otwartego frontu, które wydłuża kontakt z powietrzem.
Pasza objętościowa z podsuszonej zielonki traw lub roślin motylkowatych, zakonserwowana przez fermentację beztlenową. Przechowuje się ją najczęściej w balotach owiniętych folią lub w pryzmach.
Głównie zawartością suchej masy – sianokiszonka jest bardziej podsuszona niż klasyczna kiszonka z traw. Wpływa to na przebieg fermentacji oraz sposób ubijania i przechowywania.
Dobrze sporządzona sianokiszonka zwykle lepiej zachowuje wartość pokarmową zielonki i jest mniej zależna od pogody przy zbiorze. Wymaga za to szczelnego przechowywania i szybkiego skarmiania po otwarciu.
Szczególnie przy trudnych warunkach zbioru, surowcu o niskiej zawartości cukrów oraz gdy pasza grzała się po otwarciu w poprzednim sezonie. Zakiszacz bakteryjny wspiera szybkie zakwaszenie i stabilność tlenową.
Po dostępie tlenu rozwijają się drożdże i pleśnie, które rozkładają składniki paszy i podnoszą jej temperaturę. Ryzyko ograniczają dobre ubicie, szybkie wybieranie i bakterie kwasu propionowego w zakiszaczu.
Tak, pleśnie mogą wytwarzać mikotoksyny, które obniżają pobranie paszy i obciążają organizm krów. Więcej o zagrożeniu piszemy w artykule o mikotoksynach w kiszonkach. Spleśniałej paszy nie należy skarmiać.
DioDan to zakiszacz bakteryjny z bakteriami kwasu propionowego i mlekowego, produkowany przez polską firmę JHJ Sp. z o.o. z Nowej Wsi (gm. Gizałki).
Decyzje podjęte na polu – termin koszenia, wysokość cięcia, tempo podsuszania – w dużej mierze przesądzają o tym, jak pasza zachowa się w pryzmie miesiące później. Zakiszacz bakteryjny nie zastąpi dobrej agrotechniki, ale w trudniejszych warunkach zbioru realnie wspiera stabilność sianokiszonki i ogranicza straty, zanim pasza trafi do koryta. Sprawdź, jak działa zakiszacz DioDan lub skontaktuj się z doradcą JHJ, aby zaplanować zakiszanie przed pierwszym pokosem.
Dobieramy preparaty indywidualnie do Twojej fermy – bez zobowiązań. Napisz do nas, odpowiadamy szybko.
Napisz do nas